ابو حاتم رازى ( م 327 ) در توصيف مصحف امام على مىگويد : او هر آيه‌اى را در كنار آيات مشابه‌اش قرار داده بود . و برخى ديگر گفته‌اند ، در مصحف امام على ، مطالب در دو بخش متن و حواشى قرار گرفته . در متن قرآن كريم بود و در حاشيهء مصحف ، مباحثى آمده كه مربوط به آيه بود در دو قسمت ، در اطراف و پاورقىها . « 1 » در ميان مؤلفين و مفسرين پيشين ، كمتر كسى مانند شهرستانى به تفصيل وارد در اين مسئله شده و افزون بر توضيحاتى كه ذكر كرديم ، از ترتيبى از مصحف سخن گفته است . همانطور كه ملاحظه شد در گزارش وى تنها روايت نيست ، توصيف و تحليل و نقد وجود دارد . ابن ابى الحديد ( م 655 ) در شرح نهج البلاغه نيز چنين است ، او در آغاز كتاب به مناسبت ذكر فضائل امير مؤمنان نيز به مسئله گردآورى قرآن و اينكه او نخستين فردى است كه پس از پيامبر به آن اقدام كرد اشاره مىكند و مىنويسد : « همه اتفاق دارند كه او قرآن را در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حفظ كرد و كسى ديگر جز او حفظ نكرده بود و او نخستين فردى بود كه گردآورى كرد . گفته‌اند او در بيعت با ابوبكر تأخير ورزيد . اهل حديث آنچه شيعيان مىگويند كه نشستن او در خانه براى مخالفت با بيعت بود درست نيست ، بلكه براى اشتغال به جمع قرآن بود و اين دليل بر آنست كه او نخستين گردآورنده قرآن بود . » « 2 »

--> ( 1 ) - شهرستانى ، مفاتيح الاسرار و مصابيح الانوار ، ج 1 / 120 ، تحقيق محمد على آذر شب ، تهران ، دفتر ميراث مكتوب ، 1376 ش . لازم به يادآورى است كه در تفسير القرآن العظيم رازى چاپ شده ، چنين مطلبى پيدا نشد . ( 2 ) - شرح نهج البلاغه ، ج 1 / 27 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم ، بيروت ، دار احياء التراث العربى ، 1380 ق .